राज्य शासनाच्या जीआरनुसार, भारतीय अन्न महामंडळाने (FCI) नॉन-एनएफएसए (Non-NFSA) योजनेअंतर्गत गहू आणि तांदूळ उपलब्ध करून देण्यास असमर्थता दर्शवली होती. त्यामुळे सरकारने शेतकऱ्यांना आणि गरिबांना वाऱ्यावर न सोडता, धान्याऐवजी थेट रोख रक्कम (Direct Benefit Transfer – DBT) खात्यात जमा करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
१. योजनेचे स्वरूप आणि मिळणारी रक्कम
- प्रति लाभार्थी मदत: रेशन कार्डवरील प्रत्येक सदस्याला दरमहा १५० रुपये दिले जातील.
- उदाहरणावरून समजून घ्या: जर तुमच्या रेशन कार्डवर ५ सदस्यांची नावे असतील, तर तुमच्या कुटुंबाला दरमहा एकूण ७५० रुपये (१५०×५) मिळतील. जर ४ नावे असतील तर ६०० रुपये मिळतील.
- पैशांचे वितरण: ही रक्कम कुटुंबातील महिला प्रमुखाच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा केली जाईल. महिला प्रमुखाचे खाते नसल्यास ते त्वरित उघडून घ्यावे, किंवा विशेष परिस्थितीत इतर सदस्याचे खाते जोडता येईल.
२. योजनेसाठी पात्र असलेले १४ जिल्हे (जिल्हा निहाय यादी)
ही योजना सध्यातरी राज्यातील १४ शेतकरी आत्महत्याग्रस्त जिल्ह्यांसाठी लागू करण्यात आली आहे. या जिल्ह्यांमधील APL (केसरी) रेशन कार्ड धारक शेतकरी जे राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा कायद्यात समाविष्ट नव्हते, ते या योजनेसाठी पात्र आहेत:
| विभाग | पात्र जिल्हे |
|---|---|
| छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) विभाग | छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, बीड, धाराशिव (उस्मानाबाद), परभणी, लातूर, हिंगोली. |
| अमरावती विभाग | अमरावती, वाशिम, अकोला, बुलढाणा, यवतमाळ. |
| नागपूर विभाग | वर्धा. |
३. योजना कशी काम करणार? (Standard Operating Procedure)
- माहिती संकलन: रेशन कार्ड मॅनेजमेंट सिस्टीम (RCMS) वर नोंद असलेल्या पात्र लाभार्थ्यांकडून बँक खात्याचा तपशील ऑफलाइन किंवा ऑनलाइन पद्धतीने भरून घेतला जाईल.
- छाननी व मंजुरी: गोळा झालेले अर्ज तालुका स्तरावर डेटा एंट्री ऑपरेटरद्वारे संगणकावर अपलोड केले जातील. त्यानंतर संबंधित तहसीलदार पात्र लाभार्थ्यांची रास्तभाव दुकाननिहाय यादी तयार करून ती जिल्हा पुरवठा अधिकाऱ्यांकडे पाठवतील.
- PFMS द्वारे थेट पेमेंट: जिल्हा पुरवठा अधिकारी PFMS (Public Financial Management System) प्रणालीचा वापर करून दर महिन्याला थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात पैसे वर्ग करतील.
४. आवश्यक कागदपत्रे आणि अटी (Important Documents)
जर तुम्ही वरील १४ जिल्ह्यांमधील पात्र लाभार्थी असाल, तर तुम्हाला अर्जासोबत खालील कागदपत्रांची झेरॉक्स जोडणे अनिवार्य आहे:
- रेशन कार्ड (सिद्धापत्रिका): रेशन कार्डच्या पहिल्या आणि शेवटच्या पानाच्या झेरॉक्स प्रती.
- बँक पासबुक: बँक खात्याचा संपूर्ण तपशील (खाते क्रमांक, आयएफएससी कोड) स्पष्ट दिसेल असे पासबुकच्या पहिल्या पानाची झेरॉक्स प्रत.
- आधार लिंकिंग (सर्वात महत्त्वाचे): रेशन कार्डवर नाव असलेल्या सर्व सदस्यांचे आधार कार्ड आरसीएमएस (RCMS) प्रणालीशी लिंक (Seed) असणे अनिवार्य आहे. ज्यांचे आधार लिंक असेल त्यांनाच या डीबीटी (DBT) योजनेचा लाभ मिळेल.
५. योजनेच्या अर्जाचा नमुना (Application Form Format)
तुम्हाला तुमच्या रेशन दुकानदाराकडे (कोटेधारकाकडे) किंवा तहसील कार्यालयात खालील स्वरूपाचा अर्ज भरून द्यावा लागेल:
अर्जाचा मुख्य मसुदा:
- अर्जदाराचे (कुटुंब प्रमुखाचे) नाव व पत्ता: ……………………………………………………
- १२ अंकी रेशन कार्ड (RCMS) क्रमांक:
[रेशन कार्ड क्रमांक येथे टाकावा]- बँक खात्याचा तपशील:
- बँकेचे नाव: ……………………. शाखा: …………………….
- बँक खाते क्रमांक (Account Number): ……………………………………..
- आयएफएससी (IFSC) कोड: ……………………………………..
- जोडलेली कागदपत्रे: १) रेशन कार्ड प्रत, २) बँक पासबुक प्रत.
- कुटुंब प्रमुखाची स्वाक्षरी / डाव्या हाताचा अंगठा: …………………….
निष्कर्ष व मोलाचा सल्ला: रेशन कार्डवर धान्य मिळण्यात अडचण येत असल्यास ही डीबीटी (DBT) योजना महिलांना आणि शेतकरी कुटुंबांना मोठा आर्थिक आधार देणारी ठरेल. दर महिन्याला नवीन पात्र लाभार्थ्यांची नावे जोडणे व मयत लोकांची नावे वगळण्याची प्रक्रिया निरंतर सुरू राहील.
