PM Vishwakarma Business Loan 2026: केंद्र सरकारमार्फत देशातील पारंपरिक कारागीर, सुतार, लोहार, कुंभार, शिंपी आणि बलुतेदारांना आर्थिक पाठबळ देऊन स्वावलंबी बनवण्यासाठी ‘पीएम विश्वकर्मा योजना’ (PM Vishwakarma Yojana) प्रभावीपणे राबवली जात आहे. या योजनेद्वारे छोट्या व्यावसायिकांना आणि कारागिरांना त्यांचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी किंवा आधुनिक साधनांसह वाढवण्यासाठी अत्यंत कमी व्याजदरात ₹३ लाखांपर्यंतचे विनातारण कर्ज (Collateral Free Loan) उपलब्ध करून दिले जाते.
या योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये कर्ज देण्यासोबतच अत्याधुनिक टूलकिटसाठी ₹१५,००० ची मोफत मदत, दररोज स्टायपेंडसह मोफत प्रशिक्षण आणि प्रमाणपत्र (ID Card & Certificate) दिले जाते. या लेखात आपण योजनेचे मुख्य फायदे, पात्र १८ पारंपरिक व्यावसायिक आणि अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप ऑनलाईन प्रक्रिया पाहणार आहोत.
PM विश्वकर्मा योजनेअंतर्गत मिळणारे मुख्य फायदे PM Vishwakarma Business Loan 2026
१. अत्यंत कमी व्याजदरात विनातारण कर्ज (Collateral Free Loan):
- पहिला टप्पा: व्यवसाय सुरू करण्यासाठी किंवा साहित्यासाठी ५% सवलतीच्या व्याजदराने ₹१,००,००० पर्यंतचे कर्ज (१८ महिन्यांच्या परतफेडीच्या मुदतीसह).
- दुसरा टप्पा: पहिल्या टप्प्यातील कर्जाची वेळेत परतफेड केल्यास ₹२,००,००० चे अतिरिक्त कर्ज (३० महिन्यांच्या परतफेडीच्या मुदतीसह).
- व्याजदर: या कर्जावर सरकारकडून व्याज अनुदान (Interest Subvention) दिले जात असल्याने लाभार्थ्याला केवळ ५% वार्षिक व्याज भरावे लागते.
२. टूलकिट प्रोत्साहन अनुदान (Toolkit Incentive Grant):
- प्रशिक्षण पूर्ण करणाऱ्या सर्व लाभार्थ्यांना त्यांच्या व्यवसायाची आधुनिक अवजारे खरेदी करण्यासाठी ₹१५,००० ची मोफत रक्कम थेट बँक खात्यात (DBT द्वारे) किंवा टूलकिट ई-व्हाउचरद्वारे दिली जाते.
PM Vishwakarma Business Loan 2026
३. मोफत कौशल्य विकास प्रशिक्षण (Skill Training & Stipend):
- बेसिक ट्रेनिंग (Basic Training): ५ ते ७ दिवसांचे मोफत कौशल्य प्रशिक्षण दिले जाते.
- ॲडव्हान्स ट्रेनिंग (Advance Training): १५ दिवस किंवा त्याहून अधिक कालावधीचे प्रगत प्रशिक्षण दिले जाते.
- दैनिक भत्ता (Stipend): प्रशिक्षणाच्या काळात प्रतिदिवस ₹५०० स्टायपेंड थेट लाभार्थ्याच्या खात्यात जमा होतो.
४. डिजिटल ट्रान्झॅक्शन इन्सेंटिव्ह:
- ऑनलाईन किंवा डिजिटल व्यवहार करणाऱ्या विश्वकर्मा लाभार्थ्यांना प्रत्येक डिजिटल व्यवहारावर १ रुपया प्रोत्साहन भत्ता (महिन्याला कमाल १०० व्यवहारांपर्यंत) दिला जातो.
PM Vishwakarma Business Loan 2026
योजनेसाठी पात्र १८ पारंपरिक व्यवसाय (Beneficiary List)
या योजनेचा लाभ खालील १८ पारंपरिक क्षेत्रात कार्यरत असणाऱ्या कारागिरांना आणि बलुतेदारांना मिळतो:
- सुतार (Carpenter / Suthar)
- नाविक (Boat Maker)
- अस्त्रकार (Armorer / अस्त्र-शस्त्र बनवणारे)
- लोहार (Blacksmith / Lohar)
- हातोडा व टूलकिट बनवणारे (Hammer & Tool Kit Maker)
- कुलूप बनवणारे कारागीर (Locksmith)
- सोनार (Goldsmith / Sonar)
- कुंभार (Potter / Kumbhar)
- मूर्तिकार व शिल्पकार (Sculptor / Stone Breaker)
- मोची / चर्मकार (Cobbler / Shoesmith)
- गवंडी (Mason / Rajmistri)
- चटई, टोपली व झाडू बनवणारे (Basket/Mat/Broom Maker)
- पारंपरिक खेळणी बनवणारे (Doll & Toy Maker)
- न्हावी / सलून व्यावसायिक (Barber)
- धोबी (Washerman)
- शिंपी / टेलर (Tailor)
- मासेमारीचे जाळे बनवणारे (Fishing Net Maker)
- झाडू/चटई विणकर (Coir Weaver)
अर्ज करण्यासाठी काय आहे पात्रता? (Eligibility Criteria)
- अर्जदार हा भारताचा नागरिक असावा आणि त्याचे वय १८ वर्षे किंवा त्याहून अधिक असावे.
- अर्जदाराने हाताने किंवा पारंपरिक अवजारांनी काम करणारा वर नमूद केलेल्या १८ व्यवसायांपैकी एका व्यवसायातील कारागीर असणे आवश्यक आहे.
- एका कुटुंबातील केवळ एकाच सदस्याला या योजनेचा लाभ घेता येतो (कुटुंब म्हणजे पती, पत्नी आणि अविवाहित मुले).
- अर्जदाराने गेल्या ५ वर्षांत केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या पीएम स्वनिधी (PM SVANidhi), मुद्रा (PMEGP/MUDRA) किंवा तत्सम सरकारी कर्ज योजनांचा लाभ घेतलेला नसावा.
- सरकारी सेवेत असणारे कर्मचारी किंवा त्यांचे कुटुंबिय या योजनेसाठी पात्र असणार नाहीत.
PM Vishwakarma Business Loan 2026
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
- आधार कार्ड (Aadhaar Card): मोबाईल नंबरशी लिंक असलेले.
- पॅन कार्ड (PAN Card): (उपलब्ध असल्यास).
- बँक खाते तपशील (Bank Passbook / Cancelled Cheque): आधार-लिंक्ड बँक खाते.
- रेशन कार्ड (Ration Card): कुटुंबाच्या पडताळणीसाठी.
- सक्रिय मोबाईल नंबर आणि पासपोर्ट साईझ फोटो.
PM Vishwakarma Business Loan 2026
अर्ज करण्याची ऑनलाईन प्रक्रिया (Step-by-Step Registration Guide)
पीएम विश्वकर्मा योजनेसाठी अर्ज प्रक्रिया अतिशय सुलभ करण्यात आली आहे. खालील टप्प्यांचे पालन करून अर्ज करावा:
पायरी १: जवळच्या CSC केंद्राला भेट द्या
अर्जदाराने आपल्या जवळच्या सीएससी केंद्रावर (Common Service Centre / महा-ई-सेवा केंद्र) जावे.
पायरी २: बायोमेट्रिक पडताळणी व पोर्टल नोंदणी
सीएससी केंद्रचालक केंद्र सरकारच्या अधिकृत पोर्टलवर (pmvishwakarma.gov.in) अर्जदाराची आधार बायोमेट्रिक (Biometric Verification) पडताळणी करून नोंदणी करतील.
पायरी ३: ३-स्तरीय पडताळणी (3-Tier Verification)
अर्ज सादर झाल्यानंतर त्याची पडताळणी तीन टप्प्यांत होते:
- ग्रामपंचायत / शहरी स्थानिक संस्था (Gram Panchayat / ULB Level Verification)
- जिल्हा अंमलबजावणी समिती (District Implementation Committee – DIC)
- राज्यस्तरीय स्क्रीनिंग समिती (State Screening Committee)
पायरी ४: पीएम विश्वकर्मा डिजिटल आयडी व प्रमाणपत्र
पडताळणी यशस्वी झाल्यावर लाभार्थ्याला PM Vishwakarma Digital ID Card & Certificate डिजिटल स्वरूपात प्राप्त होते.
पायरी ५: मोफत प्रशिक्षण आणि टूलकिट अनुदान
प्रमाणपत्र मिळाल्यानंतर लाभार्थ्याला ५ ते ७ दिवसांचे मोफत ‘बेसिक ट्रेनिंग’ दिले जाते. प्रशिक्षण पूर्ण होताच ₹१५,००० चे टूलकिट ई-व्हाउचर/अनुदान खात्यात वर्ग केले जाते.
पायरी ६: ५% व्याजदराने कर्ज वितरण
ट्रेनिंग आणि टूलकिट मिळाल्यानंतर लाभार्थ्याच्या मागणीनुसार पहिल्या टप्प्यातील ₹१ लाख रुपयांचे ५% व्याजदराचे कर्ज थेट त्याच्या बँक खात्यात वितरित केले जाते.
- अधिकृत संकेतस्थळ: [https://pmvishwakarma.gov.in/](https://pmvishwakarma.gov.in/)
PM Vishwakarma Business Loan 2026
FAQ (सतत विचारले जाणारे प्रश्न)
Q1: पीएम विश्वकर्मा योजनेत किती रुपयांचे कर्ज मिळते?
Ans: या योजनेत पहिल्या टप्प्यात ५% व्याजदराने ₹१ लाखांचे कर्ज मिळते. त्याची यशस्वी परतफेड केल्यास दुसऱ्या टप्प्यात ₹२ लाखांपर्यंतचे अतिरिक्त कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते.
Q2: टूलकिटसाठी मिळणारे १५,००० रुपये परत करावे लागतात का?
Ans: नाही, टूलकिटसाठी मिळणारे ₹१५,००० हे पूर्णपणे अनुदान (Grant/Incentive) स्वरूपात असते, ते परत करावे लागत नाही.
Q3: अर्जासाठी कोणतेही शुल्क भरावे लागते का?
Ans: सीएससी (CSC) केंद्रावर बायोमेट्रिक नोंदणी करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया मोफत असून त्याचा खर्च सरकार उचलते.